ładowanie

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.

Opis inicjatywy

Jalu Kurek, kadr z filmu

Opis inicjatywy

Wystawy, koncerty, spektakle, publikacje, wykłady, konferencje. Przedsięwzięcia przygotowywane przez dziesiątki muzeów, teatrów, galerii i innych instytucji kulturalnych i naukowych składają się na program obchodów stulecia ruchu awangardowego w Polsce.

Są to projekty przypominające najistotniejsze postaci i zjawiska awangardy międzywojennej oraz takie, które zwracają uwagę na twórców rozwijających awangardowe założenia w okresie powojennym. Inne – stawiają pytanie o znaczenie awangardowego dziedzictwa dla współczesnych praktyk kulturowych.

1. Rewizja awangardowych historii

W ramach obchodów Muzeum Narodowe w Warszawie zaprosza na wystawę prezentującą rzadko pokazywany własny zbiór grafiki i rysunków artystów polskiej awangardy. Widzowie będą mieli okazję obejrzeć prace przedstawicieli najważniejszych ugrupowań – ekspresjonistów, formistów, lwowskich surrealistów, Buntu, BLOKu, Praesensu, grupy a.r. oraz Grupy Krakowskiej. Kancelaria Prezydenta RP we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie proponuje dwie wystawy. Pierwsza, zatytułowana Formiści, poświęcona sztuce religijnej artystów tworzących tę awangardową formację jest już prezentowana w Pałacu Prezydenckim w Warszawie. Druga – Potęga awangardy, miała miejsce w Kamienicy Szołayskich, będącej oddziałem krakowskiego Muzeum, a składały się na nią dzieła kluczowych postaci światowej awangardy, takich jak: Edward Munch, Kazimierz Malewicz, Marcel Duchamp, Fernand Léger czy Georges Rouault, oraz polskich awangardzistów, m.in. Leona Chwistka, Katarzyny Kobro, Władysława Strzemińskiego, Andrzeja Pawłowskiego i Marka Piaseckiego.

O związkach jednego z najważniejszych twórców europejskiej awangardy z Polską opowiadał z kolei projekt wystawienniczy Muzeum Narodowego w Poznaniu A-geometria. Hans Arp i Polska. Kolejnym wydarzeniem Muzeum, które porusza problematykę sztuki wobec wojny, wolności i zmieniającej się politycznej rzeczywistości, poszukującej oblicza nowoczesności była wystawa Szczeliny wolności - sztuka polska w latach 1945-1948/1949. Całą serię ekspozycji podejmujących próbę rewizji dotychczasowych ujęć awangardowej spuścizny zaplanowało Muzeum Sztuki w Łodzi, instytucja bodaj najsilniej związana z dziejami awangardy w Polsce. Najważniejszą z nich była monograficzna wystawa twórczości Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego przygotowywana dla Museo Reina Sofia w Madrycie i stanowiąca pierwszą tak pełną prezentację dorobku polskich awangardzistów w muzeum tej rangi. Historię awangardy przypomina też pięć wystaw organizowanych we własnych siedzibach łódzkiego muzeum: Superorganizm. Awangarda i doświadczenie przyrody, podejmująca kwestię wpływu proto-ekologicznego myślenia na ruchy awangardowe; Enrico Prampolini i teatr mechanicznych konstrukcji. Futuryzm i scenotechnika polskiej awangardy dotycząca związków między włoskim futuryzmem a rodzimymi eksperymentami scenograficznymi; Montaże. Debora Vogel i nowa legenda miasta opisująca awangardowy pejzaż międzywojennej Polski z perspektywy wybitnej polsko-żydowskiej pisarki i teoretyczki; Organizatorzy życia. De Stijl i projektowanie awangardowe w Polsce eksplorująca międzynarodowe konteksty, w jakich kształtowała się nowoczesna polska architektura i wzornictwo oraz prezentowana już wystawa: Poruszone ciała. Choreografie nowoczesności poświęcona jednej z kluczowych dla modernizmu kwestii organizacji i racjonalizacji ruchu a przyjmująca za punkt odniesienia teorię i praktykę Katarzyny Kobro. W Muzeum Sztuki w Łodzi odbył się również wykład Aleksandra Wójtowicza Kronikarze, fałszerze i prekursorzy. Wielka awangarda wobec neoawangardy w polskiej literaturze powojennej, który poruszy temat związków literatury i sztuk wizualnych w Polsce po 1945 roku. Ponadto Muzeum Śląskie w Katowicach wraz z Muzeum Historii Katowic przygotował projekt wystawienniczy poświęcony losom awangardy na Śląsku. W Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi natomiast odbył się wykład Jarosława Suchana, który dotyczył udziału artystów żydowskiego pochodzenia w ruchach awangardowych Polski okresu międzywojennego.  Przenosząc się poza granice kraju, Instytut Polski w Düsseldorfie we współpracy z Muzeum Sztuki w Łodzi, prezentuje prace wybitnych przedstawicieli awangardy oraz twórczość polskich fotografów eksperymentujących z nowymi środkami wyrazu. Kuratorkami ekspozycji Słowo kłamie - oko nigdy. Nowoczesność w fotografii polskiej 1918-1939 są Maria Franecka oraz Paulina Kurc-Maj. Natomiast dopełnieniem tego wydarzenia jest jeszcze jedna wystawa Słowo kłamie - oko nigdy. Nowoczesna typografia polska 1918-1939, tym razem w Muzeum Jerke w Recklinghausen, prezentująca, na przykładzie przede wszystkim twórczości Władysława Strzemińskiego, nurty i tendencje w projektowaniu graficznym w pracach awangardowych w latach 1918-1939 r.

Od października 2016 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie trwa roczny cykl wykładów Przełom, kontynuacja czy dialog? Sztuka XX i XXI wieku w kontekście sztuki dawnej. Podczas cyklu Muzealne wtorki odbywają się m.in. spotkania pt. Tradycja kontra awangarda. Artyści polscy wobec odzyskania niepodległości oraz Kubizm, futuryzm, surrealizm i abstrakcja w Galerii Sztuki XX i XXI wieku. Na lekcje muzealne MNW zaprasza również dzieci i młodzież oraz rodziny w ramach warsztatów familijnych: Sztuka nowoczesna dla początkujących, Sztuka z kół i kwadratów, Galeria kontrastów. Natomiast od października 2017 roku będzie można zobaczyć wystawę druków, grafik i rysunków awangardowych - Miejska rewolta. Awangarda w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Muzeum Tadeusza Kantora Cricoteka w Krakowie prezentował projekt badawczy, na który składała się wystawa, konferencja i publikacja poświęcone Teatrowi Cricot, założonemu w Krakowie w roku 1933 przez grupę młodych plastyków i awangardowych pisarzy, z Józefem Jaremą na czele. W innym krakowskim muzeum, Muzeum Historii Fotografii odbyły się projekcje i prelekcje na temat przedwojennej awangardy filmowej (takich twórców jak Feliks Kuczkowski, Janusz Maria Brzeski, Jalu Kurek) oraz filmów powstających w środowiskach awangardy powojennej. Natomiast poznańska Fundacja Signum prezentowała w swojej łódzkiej galerii - Signum Foundation Gallery wystawę poświęconą niezwykłej pracowni awangardy, w której tworzył między innymi Henryk Stażewski. Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego w ramach realizowanego od kilku lat projektu Odzyskana Awangarda zaproponował cykl wydarzeń mających na celu upowszechnianie wiedzy o mniej znanym dorobku polskiej awangardy teatralnej XX wieku. Wśród projektów związanych z obchodami stulecia awangardy nie zabrakło również koncertów. Specjalny program przygotował Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień. W trakcie 60. edycji nie brakowało wydarzeń związanych z awangardą. W Akademii Muzycznej w Łodzi w ramach cyklu Filary polskiej awangardy muzycznej publiczność będzie miała okazja zapoznać się z rzadko prezentowaną twórczością Józefa Kofflera, pierwszego polskiego dodekafonisty, a także z utworami kompozytorów polskich inspirujących się sztuką Kobro i Strzemińskiego. 

W listopadzie odbyła się konferencja Formiści - Bunt | Zdrój - Jung Idysz, której organizatorem był Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata. W trakcie wydarzenia zostały podjęte tematy związane z działalnością polityczno-społeczną, a także twórczością artystyczną wszystkich trzech grup. Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku również organizowała konferencję, ale dotyczącą konsekwencji społeczno-polityczno-historyczne Rewolucji Październikowej w Rosji. Uczestnicy podejmowali też refleksję nad współczesną kulturą i sztuką, widzianą właśnie przez jej pryzmat. W grudniu Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk prowadziło konferencję poświęconą relacjom między awangardowymi artystami z Polski a środowiskiem berlińskim od pierwszych dekad XX wieku aż do czasów współczesnych.

Rok 2017 przyniesie również szereg wydawnictw poświęconych awangardzie.Centrum Architektury opublikowało pozycję stanowiącą rozszerzenie Postanowień Le Corbusiera. Jest to uaktualniony zbiór instrukcji i wskazówek dla nowoczesnego projektowania. Muzeum Sztuki w Łodzi, oprócz serii publikacji związanych z cyklem wspomnianych wystaw, przygotowało i wydało reedycję Teorii widzenia Władysława Strzemińskiego, jednej z najważniejszych prac teoretycznych w historii polskiego modernizmu, oraz – wraz z jednym z wiodących wydawnictw – zainicjuje serię popularnych monografii poświęconych ważnym postaciom i zjawiskom polskiej sztuki XX wieku. 

2. Awangardowe kontynuacje

Historia awangardy w Polsce nie zamyka się w latach międzywojennych. Tradycja i etos awangardowy silnie oddziaływały na twórczość polskich artystów również w dekadach późniejszych, w dużym stopniu przesądzając o jej charakterze. Przypomniało o tym między innymi Muzeum Narodowe we Wrocławiu w ramach wystawy, która skupiała się na kwestii wykorzystania nowych mediów w sztuce polskiej w latach 1945–1980. Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK w Krakowie z kolei zorganizowało retrospektywę Jonasza Sterna, wielkiego artysty, który był żywym łącznikiem między pierwszą awangardą a jej powojennymi kontynuacjami. BWA we Wrocławiu zorganizowało wystawę zbiorową Od sztucznej rzeczywistości do selfie. Autoportret w twórczości współczesnych polskich artystów, poświęconą sztuce Natalii LL, jednej z najważniejszych artystek rodzimej neoawangardy, oraz twórczości odwołujących się do niej młodych artystów. Wystawą otwierającą w programie BWA Wrocław obchody Roku Awangardy była natomiasr Gołkowska. Wystawa otwarta poświęcona twórczości Wandy Gołkowskiej

W krakowskim Bunkrze Sztuki w ramach projektu Trauma and Revival odbyła się międzynarodowa konferencja poświęcona historii awangardowego wystawiennictwa jako narzędzia konstruowania narracji o powojennej Europie. Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi już w 2016 r. rozpoczęło serię, zmieniających się co kwartał, prezentacji obiektów ze zbiorów muzeum. Od ukazania tkaniny Strzemińskiego, przez twórczość Leny Kowalewicz-Wegener, a także prezentację projektów mody z czasów PRL-u, aż po wystawę ukazującą ogromną różnorodność kolekcji instytucji, która po raz pierwszy zostanie ukazana w kontekście nurtu awangardowego. Cykl ten ma ukazać jak mocno awangarda wpłynęła nie tylko na współczesną sztukę, ale także na wzornictwo przemysłowe, do którego między innymi odnosi się projekt. Natomiast Teatr Chorea w Łodzi w ramach obchodów Stulecia Awangardy przygotował kilka propozycji. Począwszy od festiwalu Perspektywy 2017: Teatr - awangarda w działaniu, który był kontynuacją cyklicznego projektu Retrospektywy. Szósta już edycja badała temat awangardy aż na trzech płaszczyznach: nawiązując do tradycji teatralnej awangardy, postrzeganie jej jako szukanie nowych form i języka, natomiast trzecim wymiarem awangardy był udział w festiwalu teatrów zawodowych i quasi zawodowych, które wyłamują się z obowiązujących kanonów i proponują nowe perspektywy dla teatru. Instytucja w ramach obchodów zaprezentowała również spektakl, noszący tytuł Studium o Hamletach. Projekt nawiązywał do awangardy lat 60., którą reprezentował teatr Jerzego Grotowskiego. Centrum Kultury w Gdyni wraz z Teatrem Nowym im. K. Dejmka w Łodzi rozpoczęło projekt Łódź w Gdyni, który ma na celu promocję awangardy w Gdyni oraz zwrócenie uwagi na wspólne modernistyczne dziedzictwo obu miast. W jego trakcie odbyły się liczne pokazy spektakli. Niektóre z premier pokazane były już wcześniej na deskach Teatru Nowego w Łodzi. Nie zabrakło również gdyńskich premier. Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk natomiast był organizatorem cyklu różnorodnych wykładów otwartych na temat rozmaitych obszarów działalności artystycznej awangardystów (poezja, proza, przekład – także na tle sztuk wizualnych), by ukazać genezę, kontekst, zakres i zróżnicowanie ich działań. Omawiane były kierunki rozpowszechniania się idei awangardowych w Europie oraz na lokalnych realizacjach literackiej awangardy, a także żywe do dzisiaj dziedzictwo ruchów awangardowych. Cykl rozpoczął się w październiku, a same wykłady odbędyły się w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Niedaleko stolicy, bo już w Radomiu w Mazowieckim Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia odbyła się wystawa Od Malewicza do Strzemińskiego, która stanowiła hołd dla najwybitniejszych twórców awangardy XX w. W Krakowie w Fundacji Archeologia Fotografii prezentowana była wystawa prac Zbigniewa Dłubaka, które zestawiono ze współczesną serią autorstwa Basi Sokołowskiej. Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie przedstawiła natomiast wystawę Łodzi Kaliskiej - jednej z najbardziej bezkompromisowych polskich grup artystycznych, polemizujących z tradycją i spuścizną artystyczną, kontynuujących to, co zapoczątkowała awangarda. Przenosząc się do Warszawy, w Galerii Działań została zaprezentowana wystawa dotycząca sensibilizmu - nurtu powstałego w połowie lat 50. XX w.. Ukazywała pracę najwybitniejszych twórców tego gatunku. Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie proponuje natomiast obszerną prezentację osiągnięć lwowskich architektów na tle innych dziedzin życia kulturalnego w mieście. Ekspozycja jest wielowymiarowym portretem modernistycznego miasta i podkreśla rolę Lwowa jako centrum nowoczesności w czasach II Rzeczypospolitej. Pozostając w Krakowie, ale tym razem w Galerii Zderzak, mieliśmy możliwość zobaczyć wystawę Budujemy nowy dom! Sztuka awangardowa z kolekcji Zderzaka. Na ekspozycji zobaczyliśmy prace aż czternastu artystów o wspólnych ideach i inspiracjach, tworzących na przestrzeni sześciu dekad. Galeria Zderzak prezentowała własną wizję sztuki awangardowej, którą wyróżnia poetyckie piękno, hermetyczny język, potrzeba naprawy świata. Muzeum Kinematografii w Łodzi wraz z Fundacją Editions Spotkania prezentowała natomiast dorobek trzech pokoleń artystycznej rodziny Młodożeńców, między innymi znakomite przykłady plakatów filmowych. Pozostając w tej specjalności, Muzeum Plakatu w Wilanowie przy współpracy z Akademią Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, zaprezentowało dorobek pedagogów oraz absolwentów tej zasłużonej uczelni w dziedzinie plakatu oraz projektowania graficznego.

3. Awangarda dzisiaj

O ile pewne rozwiązania formalne wypracowane przez awangardę dzisiaj mają już wartość czysto historyczną, o tyle etos eksperymentatorstwa i zaangażowania, który silnie awangardę określał, wciąż wydaje się atrakcyjny dla współczesnych twórców. Postarają się o tym opowiedzieć kolejne planowane na rok przyszły przedsięwzięcia. I tak, w Bunkrze Sztuki w Krakowie odbyła się międzynarodowa wystawa Mechanika diagnozy. Jak kształtują się wartości sztuki? poświęcona problemowi produkowania wartości i wartościowania w sztuce po przełomie awangardowym. W Galerii Arsenał w Białymstoku został zaprezentowany projekt Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu ukazujący, w jaki sposób idee Dzigi Wiertowa, jednego z najważniejszych przedstawicieli kina konstruktywistycznej awangardy, oddziałują na współczesne praktyki artystyczne – od eksperymentów Akademii Ruchu i artystów związanych z Warsztatem Formy Filmowej po prace najmłodszego pokolenia artystów. Muzeum Sztuki w Łodzi prezentowało międzynarodową wystawę Muzeum Rytmu, która odwołując się do pism Henriego Lefebvre’a oraz teorii Katarzyny Kobro i Władysława Strzemińskiego, opowiadała o różnych formach eksploatacji przez sztukę współczesną zjawiska rytmu. O znaczenie awangardowego dziedzictwa dla dzisiejszej sztuki funkcjonującej w zglobalizowanym świecie opowiada z kolei przygotowany przez CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie projekt wystawienniczy Gotong Royong, będący efektem trwającej od dwóch lat współpracy z indonezyjskim centrum sztuki – Jatiwangi Art Factory.

Przenosząc się do Trójmiasta, Muzeum Narodowe w Gdańsku przedstawiało rzadko pokazywane prace Zofii Artymowskiej, w tym aż 35 dzieł ze zbiorów prywatnych. Muzeum Sopotu w ramach obchodów prezentowało wystawę Awangarda/sen paradoksalny, na której zostały ukazane prace współczesnych artystek polskich związanych z Pomorzem. Instytut Kultury Polskiej w Warszawie w ramach obchodów proponował kilkanaście wydarzeń, w których zaprezentowane zostały związki awangardy i literatury oraz awangardy i nowych mediów. Oprócz wykładów i dyskusji, można było wziąć udział również w warsztatach czy koncercie.

Akademia Muzyczna w Łodzi zrealizowała cykl przybliżający współczesne formy przetwarzania awangardowego dziedzictwa muzycznego i plastycznego: nowa generacja awangardy muzycznej, Guernica 1937-2017. Kolejną propozycją Teatru Chorea w Łodzi był nowatorski projekt Oratorium Ziemi - spektakl muzyczny przełamujący stereotypy, w którym autor poszukiwał nowego języka wyrazu z pogranicza pięciu dziedzin sztuki. Narodowy Instytut Audiowizualny proponował natomiast cykl comiesięcznych koncertów zatytułowany Awangarda na ucho, który przybliżał tendencje i nurty we współczesnej polskiej awangardzie w muzyce. Fabryka Sztuki w Łodzi przygotowała aż trzy projekty muzyczne, pierwszym z nich był #przepraszamy, że w czwartek - cotygodniowe spotkania z muzyką alternatywną na scenie Art_Inkubatora oraz Performtech, całoroczny cykl przedstawiający stosunkowo nieznany w Polsce nurt performensów technologicznych, a także LDZ Alternatywa. Na scenie łódzkiej Fabryki Sztuki co tydzień w lipcu i sierpniu, prezentowali się polscy i zagraniczni alternatywni artyści. Przenosząc się natomiast do Poznania, Polski Teatr Tańca zapraszał do dyskusji na temat eksperymentalnej sztuki tańca współczesnego w ramach cyklu Odpowiednie dać Tańcowi słowo. W Teatrze Pinokio w Łodzi miała miejsce premiera sztuki Samograj, która skierowana była do młodszych widzów. Mogliśmy w niej odnaleźć zabawę z konwencjami teatralnymi, a także liczne techniki animacji. Na deskach teatru aktorzy bez użycia słów i z mało rozbudowaną scenografią, a za pomocą ruchu i samej gry aktorskiej, wprowadzali odbiorców w niezwykły świat. Nie zabrakło również wydarzeń festiwalowych, które odbyły się w ramach dziewiątej już edycji Soundedit. Na scenie łódzkiej Wytwórni wystąpił duet Skalpel, który w swoim repertuarze łączy jazz z polską muzyką awangardową. Pozostając w Łodzi w czerwcu odbyła się pierwsza edycja festiwalu Brzask/Blask, który poświęcony był szeroko pojętej sztuce współczesnej. Jego celem było zwrócenie uwagi na artystyczną twarz Łodzi oraz zachęcenie do odwiedzania również mniejszych instytucji związanych ze sztuką jak Pracownia Portretu czy Galeria Czynna. Jeszcze jednym łódzkim wydarzeniem był VII Międzynarodowy Festiwal Teatralna Karuzela, zorganizowana przez wspomniany już Teatr Pinokio. Od sześciu edycji podczas festiwalu teatr prezentuje publiczności najciekawsze wydarzenia i zjawiska w sztuce współczesnej dla dzieci i młodzieży, powstałe w Polsce i Europie, których twórcy nie boją się eksperymentów z formą i poszukują oryginalnych środków wyrazu. Wydarzeniem, które również odbywało się w ramach festiwalu, tym razem Łódź Czterech Kultur, był konkurs na awangardowy poemat o Łodzi. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa prezentowało natomiast na cykl miniwystaw prezentujących twórczość kilku współczesnych artystów, którzy klimatem swoich prac nawiązują do sztuki, która 100 lat temu była uważana za awangardową.

Już teraz w obchody stulecia awangardy włączyło się ponad 70 instytucji i organizacji z całej Polski a z każdym dniem przybywa kolejnych. Tak żywa reakcja na ideę obchodów stanowi dowód na to, że tradycja awangardowa i etos awangardowy stanowią wciąż istotny punkt odniesienia i żywe źródło inspiracji dla współczesnych praktyk kulturowych rozwijanych w różnych środowiskach i w obszarze różnych dziedzin twórczości.  

Powrót