ładowanie

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.

Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk jest jedną z najstarszych placówek Polskiej Akademii Nauk. Powstał w 1948 roku na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca tegoż roku. Zgodnie z aktem założycielskim, był samodzielną placówką naukową, podległą zrazu Ministrowi Oświaty, a wkrótce - Ministrowi Szkół Wyższych i Nauki. Po trzech latach Instytut został włączony w strukturę Polskiej Akademii Nauk (na mocy uchwały Rady Ministrów z 9 lipca 1952 r.), stając się pierwszą placówką Wydziału I Nauk Społecznych PAN.

Inicjatorem utworzenia Instytutu był Stefan Żółkiewski, podówczas poseł na Sejm i redaktor naczelny "Kuźnicy", na której łamach pisał o projekcie założenia Instytutu: "Wymarzył go przed wojną M. Kridl i F. Siedlecki. Po wojnie bardzo konkretnie zaprojektował Jan Kott". Z Żółkiewskim współdziałała ściśle grupa osób; w większości byli to przedstawiciele pokolenia 1910: Jan Baculewski, Kazimierz Budzyk, Jan Zygmunt Jakubowski, Alodia Kawecka-Gryczowa, Ewa Korzeniewska, Jan Kott, Wacław Kubacki, Maria Renata Mayenowa, Tadeusz Mikulski, Jadwiga Pietrusiewiczowa, Kazimierz Wyka, Maciej Żurowski.

Pierwotna struktura Instytutu obejmowała Zakład Historii Literatury Polskiej, Zakład Teorii Literatury i Metodologii Badań Literackich, Zakład Bibliografii oraz Pracownię Podręcznika Szkolnego Historii Literatury Polskiej. Ta ostatnia pracownia rychło została zlikwidowana. W miejsce Zakładu Historii Literatury Polskiej powstały pracownie historii literatury poszczególnych epok bądź okresów literackich, Zakład Teorii Literatury i Metodologii Badań Literackich został zastąpiony przez pracownie poetyki historycznej i teoretycznej, a Zakład Bibliografii - przez pracownie dokumentacji staropolskiej, dokumentacji literatury XX wieku oraz Pracownię Bibliografii Bieżącej.

Z późniejszych zmian w strukturze placówki warto wspomnieć o utworzeniu w 1953 roku Działu Literatury Ludowej, który przetrwał - przekształcony w pracownię - do roku 1993, o powołaniu Pracowni Historii Czasopiśmiennictwa, zastąpionej w 1993 roku przez Pracownię Komunikacji Literackiej w Okresie PRL, o utworzeniu w 1969 roku Pracowni Badań Kultury Literackiej, istniejącej do 1987 r. Najnowsze istotne zmiany w strukturze Instytutu wiążą się z utworzeniem Centrum Informacji Literaturoznawczej (1992) oraz Ośrodka Krytyki Tekstu i Edytorstwa Naukowego (1998).

W dzieje ostatniego półwiecza IBL PAN wpisał swoją własną historię, współtworzoną przez ludzi i dzieła. Stał się placówką (w rankingach KBN stale kategoria I) o rozpoznawalnym, wyrazistym obliczu i dorobku poświadczonym tysiącami publikacji.

W Instytucie Badań Literackich PAN ukazują się renomowane czasopisma, poświęcone historii i teorii literatury, goszczące na swoich łamach wybitnych badaczy krajowych i zagranicznych: Pamiętnik Literacki (założony w 1902 r. przez Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza, od 1952 r. pismo IBL PAN, red. nacz. T. Mikulski, od 1960 r. B. Zakrzewski, od 1998 r. G. Borkowska); Teksty (1972-1981) oraz ich kontynuacja Teksty Drugie (od 1990), red. nacz. J. Błoński, od 1997 r. Cz. Hernas, od 1981 r. J. Sławiński, od 1990 r. R. Nycz.

Poza tym ukazywały się: Literary Studies in Poland (1978-1992); Biuletyn polonistyczny (1958-1992); Rocznik czasopiśmiennictwa polskiego (1962-1976), którego kontynuacją był Kwartalnik historii prasy polskiej (1977-1993).

Do połowy lat sześćdziesiątych działalność edukacyjna placówki ograniczała się do nadawania stopni naukowych: kandydata nauk oraz doktora. W 1964 roku zostały nadane w Instytucie Badań Literackich PAN pierwsze stopnie docenta, wkrótce zastąpione przez stopień doktora habilitowanego. Pierwsze stopnie doktora habilitowanego nadano w 1969 roku.

Ogółem w latach 1948-2010 w IBL PAN 257 osób uzyskało stopień naukowy doktora (łącznie z wcześniejszym stopniem kandydata nauk), w tym 60 osoby spoza Instytutu; 116 osoby uzyskały stopień naukowy doktora habilitowanego (łącznie ze stopniem docenta), w tym 35 osób spoza Instytutu. Ponadto w latach 1966-1998 prowadzono w IBL PAN Studia doktoranckie (prowadzone obecnie w trybie zaocznym), które ukończyło 109 osób.

Instytut Badań Literackich PAN zatrudnia obecnie 88 pracowników naukowych, w tym 35 profesorów i docentów, 40 adiunktów i 13 asystentów, a ogółem liczba zatrudnionych obejmuje 147 osób. Wprawdzie w dziejach Instytutu był okres, w którym stan zatrudnienia był znacznie wyższy niż obecnie (np. w 1976 roku o ponad 40 %), ale przeprowadzona na początku lat dziewięćdziesiątych restrukturyzacja wiązała się w sposób konieczny z likwidacją wielu etatów. Reforma ta przyczyniła się niewątpliwie do wzrostu efektywności i prężności działania placówki, co z kolei zaowocowało tak znacznym poszerzeniem pola aktywności w zakresie badań naukowych, edukacji, organizacji nauki, że dziś zasoby kadrowe IBL PAN należałoby uznać za nazbyt szczupłe.

W roku 1998 placówka obchodziła swoje pięćdziesięciolecie, co zbiegło się z uzyskaniem przez nią osobowości prawnej (na mocy decyzji Prezesa PAN). Z troską o utrzymanie tożsamości naukowej IBL stara się łączyć otwartość na nowe perspektywy badawcze. Przyszłość humanistyki zależy nie tylko od ochrony dziedzictwa kulturowego, lecz także od podejmowania wyzwań, jakie pojawiają się w związku z procesem integracji europejskiej. Konieczna jest przebudowa modelu wiedzy humanistycznej. Niezbędna staje się reinterpretacja historii polskiej literatury i kultury z perspektywy jej miejsca w kulturze europejskiej. Trzeba tworzyć możliwości uczestniczenia w wielkich międzynarodowych, interdyscyplinarnych projektach. Trzeba dbać o to, by proces badawczy pozostawał w integralnym związku z humanistyczną edukacją. Tak właśnie rozumiemy misję Instytutu Badań Literackich PAN.

Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk
ul. Nowy Świat 72
00-330 Warszawa,
22 8269945
ibadlit@ibl.waw.pl
Powrót